Pytania z sieci wracają w arkuszu w kilku stałych wariantach: policz adresy w podsieci, dopasuj protokół do portu, wybierz TCP albo UDP do konkretnego zastosowania. Zestaw pojęć jest zamknięty — adres, maska, prefiks i garść protokołów — więc te punkty bierzesz z pamięci, bez liczenia. Uważaj jedynie na adres sieci i rozgłoszeniowy, bo nie są adresami hostów. Uczymy liczyć z prefiksu: /16 to szesnaście jedynek licząc od lewej. Skrót z 256 działa tylko w wąskim zakresie i właśnie dlatego jest groźny — nikt go nie kwestionuje, dopóki nie trafi na /16.

1. Adres i maska — co z czego wynika

Adres IPv4 to cztery liczby od 0 do 255. Maska mówi, która część adresu opisuje sieć, a która konkretne urządzenie w tej sieci.

Adres: 192.168.1.10, maska 255.255.255.0 czyli /24

Część sieci: 192.168.1 — wspólna dla wszystkich w tej sieci

Część hosta: 10 — identyfikuje konkretny komputer

Liczba adresów w podsieci to 2 do potęgi (32 minus prefiks maski). Dla /26 (255.255.255.192) wychodzi 2 do szóstej, czyli 64 adresy, z czego 62 użyteczne — pierwszy jest adresem sieci, ostatni rozgłoszeniowym.

Skrót „256 minus ostatni oktet maski" daje ten sam wynik, ale tylko dla masek od /24 w górę. Dla 255.255.0.0 policzyłby 256 adresów, a naprawdę jest ich 65 536 — dlatego bezpieczniej liczyć z prefiksu.

Prefiks	Maska	Adresów	Hostów
/24	255.255.255.0	256	254
/25	255.255.255.128	128	126
/26	255.255.255.192	64	62
/27	255.255.255.224	32	30
/28	255.255.255.240	16	14
/30	255.255.255.252	4	2

Warto znać z pamięci ciąg wartości ostatniego oktetu maski: 128, 192, 224, 240, 248, 252. To po prostu kolejne dokładane jedynki od lewej strony bajtu.

2. Adres sieci i rozgłoszeniowy krok po kroku

Najczęstsze zadanie obliczeniowe brzmi: „podaj adres sieci, adres rozgłoszeniowy i zakres adresów hostów”. Procedura jest zawsze ta sama, a liczy się tylko ten oktet, w którym maska nie jest pełna.

Dane:   192.168.10.100 / 26      maska 255.255.255.192

Ostatni oktet adresu:  100  =  01100100
Ostatni oktet maski:   192  =  11000000

1. Adres sieci        -> czesc hosta na same ZERA
 01100100 AND 11000000 = 01000000 = 64
 adres sieci:         192.168.10.64

2. Adres rozgloszeniowy -> czesc hosta na same JEDYNKI
 01000000 OR  00111111 = 01111111 = 127
 rozgloszeniowy:      192.168.10.127

3. Hosty:              192.168.10.65  -  192.168.10.126   (62 adresy)

Skrót bez liczenia binarnie: przy /26 podsieci mają po 64 adresy, więc zaczynają się na 0, 64, 128 i 192. Adres 100 mieści się w przedziale 64–127, i to od razu daje odpowiedź. Ta sama sztuczka działa dla każdej maski: znajdź rozmiar bloku i sprawdź, w którym bloku leży twój adres.

3. Adresy prywatne, publiczne i specjalne

Adresów IPv4 jest za mało dla wszystkich urządzeń, dlatego sieci domowe i firmowe używają puli prywatnej, a wyjście na zewnątrz odbywa się przez jeden adres publiczny routera. Tę zamianę wykonuje mechanizm NAT — i to jest odpowiedź na pytanie „dlaczego kilka komputerów w domu widnieje w internecie pod tym samym adresem”.

Prywatne: 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12, 192.168.0.0/16 — nieroutowalne w internecie.
127.0.0.1 — pętla zwrotna, czyli „ten komputer”. Ping na ten adres sprawdza kartę sieciową, a nie połączenie z siecią.
169.254.x.x — adres przydzielony samodzielnie, gdy serwer DHCP nie odpowiedział. Widok takiego adresu oznacza problem z siecią, nie konfigurację.
Adres MAC — 48 bitów zapisanych szesnastkowo, przypisany do karty sieciowej na stałe. IP identyfikuje urządzenie w sieci logicznej, MAC w fizycznej.
IPv6 — 128 bitów zapisanych jako osiem grup szesnastkowych. Zera wiodące w grupie można pominąć, a jeden ciąg samych zer skrócić do ::.

4. Protokoły, o które pytają najczęściej

Protokół	Do czego służy	Port
HTTP / HTTPS	strony WWW, HTTPS z szyfrowaniem	80 / 443
DNS	zamiana nazwy domeny na adres IP	53
DHCP	automatyczne przydzielanie adresów	67 / 68
FTP	przesyłanie plików	21
SSH	szyfrowane zdalne logowanie	22

5. TCP kontra UDP

TCP — potwierdza odbiór, gwarantuje kolejność, retransmituje zgubione pakiety. Wolniejszy, ale pewny. Strony WWW, poczta, pliki.
UDP — wysyła i nie sprawdza, czy doszło. Szybszy, ale zawodny. Transmisje na żywo, gry sieciowe, DNS.

Pytanie egzaminacyjne zwykle brzmi: „który protokół zastosujesz do…". Odpowiadaj przez pryzmat kompromisu — czy ważniejsza jest pewność dostarczenia, czy czas.

6. Urządzenia i polecenia diagnostyczne

Przełącznik (switch) — łączy urządzenia w jednej sieci lokalnej i kieruje ramki po adresach MAC.
Router — łączy różne sieci i kieruje pakiety po adresach IP. To on zwykle pełni też rolę serwera DHCP i wykonuje NAT.
Punkt dostępowy — udostępnia tę samą sieć bezprzewodowo; nie zmienia adresacji.

ipconfig /all      - adres IP, maska, brama, serwery DNS, adres MAC
ping 8.8.8.8       - czy jest polaczenie i jakie opoznienie
ping onet.pl       - jesli adres dziala, a nazwa nie - problem z DNS
tracert onet.pl    - trasa pakietu, pokazuje, gdzie sie urywa
nslookup onet.pl   - jaki adres IP kryje sie pod nazwa domeny

Warto znać klasyczny ciąg diagnostyczny, bo wprost pojawia się w poleceniach typu „użytkownik zgłasza brak internetu — podaj kolejność czynności”: sprawdź adres własny, potem bramę, potem adres zewnętrzny liczbowy, na końcu nazwę domeny. Miejsce, w którym test przestaje działać, wskazuje warstwę problemu.

7. Pułapki w pytaniach zamkniętych

Adres sieci i rozgłoszeniowy nie są adresami hostów. W podsieci /24 użyteczne są adresy od .1 do .254.
Liczba adresów to nie liczba hostów. Przy /26 adresów jest 64, ale hostów 62 — sprawdź, o które z nich pyta polecenie.
Większy prefiks to mniejsza sieć. /26 mieści mniej urządzeń niż /24, choć liczba jest większa.
HTTPS to nie osobny protokół transportu, tylko HTTP w szyfrowanym połączeniu.
DNS działa też po UDP. Odpowiedź „tylko TCP" bywa uznana za błędną.

Przeczytaj też

Najczęstsze błędy na maturze z informatyki

Lista pomyłek, które kosztują punkty mimo poprawnego rozumowania — i sposoby, żeby ich uniknąć.

Uczysz się w technikum informatycznym? Prowadzimy też przygotowanie do kwalifikacji INF.02, INF.03 i INF.04. Zobacz egzaminy zawodowe →

Sieci Komputerowe i Adresacja IP